Негізінен алғанда, фейк-ақпараттардың сипатына қарап елдегі қоғамдық сананың миһтарын (өлшемін), экономика деңгейін, жалпыхалықтық сауаттылық мәселесін оңай пайымдауға болады. Интеллектуалды, мінез-құлқы, ішкі мәдениеті орныққан тұлғаны басқару не өз айтағыңа ергізу қиын екені түсінікті. Шынайы демократия құндылықтары білім деңгейі жоғары ұлт ортасында қалыптасады. Менің ойымнан үнемі көшелі әлеуметтанушы, кәсіби психолог Абрахам Маслоудың «Қажеттіліктер иерархиясы» кетпейді. Ғалым салауатты қоғам қалыптастырудың бірнеше сатысын тізбектейді.
Алғашқы іргетас – физиологиялық қажеттілік (cу, тамақтану, киім-кешек). Кейінгісі – қауіпсіздік (өз қоғамыңда өзіңді мемлекет қорғауында әрі қауіпсіз екеніңді сезіну). Үшінші саты – әлеуметтік қажеттіліктердің өтелуі (жоғарғы мәдениет қалыптастыру, сауатты коммуникация). Келесіде – мойындалу (дарынына, жеке бас ерекшеліктеріне, қарым-қабілетіне қарай тұлғаны бағалау) және ең жоғарғы саты – эстетикалық-рухани қажеттіліктер (шығармашылық, ғылым-білім, даму, жетілу). Біз осы жоғарыдағы даму сатыларын толық қамтығанда барып қоғамдық сана ілгерілейді. Жетілген, орныққан қоғамдық санасы қалыптасқан ұлтта ақпараттық мәдениет қалыптастыру ықтималдығы артады. «Идеалдың» жетегіне еру, өтірікті шындай, ақсақты тыңдай суреттеген ақпаратқа илану мәселесі өздігімен шешіледі.
Бүгінгі біздің қоғамдағы желдей ескен жалған ақпараттың үлесі Канттың айтқан трансцендентальді, межеден асқан түрімен пара-пар. Қоғамды ақпараттандыру жолында біржақты Ресей бұқаралық ақпарат құралдарының дүрбісімен көз тігу түбі жарға жығады. Салауатты, толыққанды ақпараттан қашан да ұлттық мүдденің иісі бұрқырап тұруға тиіс. Халықаралық ұйымдар мен ағылшын не өзге тілді шетелдік БАҚ-тарға сілтеме көрсету де жолдан жаңылдырмайды. Ақпарат таратушының энциклопедиялық, лингвистикалық, саяси білімі жоғары болған сайын жалған жаңалықтан алшақ жүреді.
Бұл жерде Қазақ елінің ақпаратын Орта Азия, бауырлас түркі ұлттары ұдайы назарда ұстап отыратынын естен шығармағанымыз дұрыс. Менің ойымша, ұлттық ақпараттық кеңістікті құтайтуға шығармашыл, аналитикалық ойлау машығы мығым жандар араласқанда ғана даму, ілгерлеу болады. Жалған ақпаратпен күрес – баршамыз үшін үлкен жауапкершілік.
Д.ҚАСТАЙ
