Суицидтік мінез-құлық пайда болғанда жанын жиі үрей билейді және қайғыру, балаларға тән емес әлсіздік, ұйқының және тәбеттің бұзылуы, салмақтың төмендеуі және соматикалық шағымдар, сәтсіздіктер және оқуға деген қызығушылықтың жоғалуы, өзін жабырқау және жеккөрінішті сезінуі, өзін-өзі шамадан тыс сынау, тұйықтық, мазасыздық, агрессивтілік және фрустрацияға төзімділіктің төмен болуы байқалады. Өзіне-өзі қол жұмсау туралы ойлайтын жасөспірімге көмектің үш тәсілі:
- Суицидалдық мінез-құлық белгілерін дер кезінде диагностикалау және тиісті ем жүргізу.
- Күйзелісте жүрген жасөспірімге дер кезінде эмоционалды тұрғыда қолдау, көмек көрсету.
- Оның бойындағы жағымды қасиеттеріне терең мән беріп, оны қиындықты жеңе білуге жетелеу үшін қолдау.
Көмек беретін мамандардың төмендегідей ережелерді сақтауы маңызды:
- өзіңіздің көмек бере алатыныңызға сенімді болыңыз;
- шыдамды болыңыз;
- балаға дауыс көтеріп,«бар да осыны жаса» депжекіріп сөйлеуге болмайды;
- оның суицидке бейім мінез-құлық мотивтерін тыңдай отырып, «Сен өзіңді осылай сезінесің, өйткені…..» деген сөздермен талдау жасаудан аулақ болыңыз;
- баланың сөзін бөлмеңіз және сөзге таласпаңыз, баланы «Сен өзіңе қол жұмсай алмайсың, өйткені…» деп жұбатуға тырыспаңыз.
- қолыңыздан келгеннің бәрін жасаңыз, тек баланың жекеөмірін талдап, талқылауға, басқаларға әңгімелеуге болмайтындығын есіңізге ұстаңыз.
А.Маханбетова, педагогика ғылымдарының кандидаты
