Жалған ақпаратты әркім әртүрлі қабылдайды. Ал, оған қарсы тұратындардың да «иммунитеті» әрқалай болуы мүмкін. Мамандар толассыз ақпарат ағынында әр адамның сыни тұрғыдан ойлауы ғана фейк-ньюсқа қарсы тұра алатынын айтады.
Сыни тұрғыдан ойлау дегеніміз не? Қарапайым тілде айтсақ, сыни тұрғыдан ойлау – бұл өзіңізге, біліміңізге және барлық ақпарат көздеріне күмәнмен қарау. Сыни тұрғыдан ойлаудың екінші амалы – фактілердің қисындылығын әрі дұрыстығын тексеруге бағытталған сұрақтарды өз-өзіне табандылықпен қоя білу. Бұл туралы https://qazaq1913.com-ға сілтеме жасаған 4tagan.kz жазады.
Сыни тұрғыдан ойлау алдымен сенім мәселесіне келіп тіреледі. Оны қолдану үшін адам өз бойындағы интеллектуалды шектеулер мен кемшіліктерді мойындау қажет. Адам білім деңгейі мен сапасына, жеке және кәсіби жетістіктеріне қарамастан, өз білімі мен дағдыларының айтарлықтай шектелуіне сену керек. Бұл шектеулердің орнын толтыру үшін адамға сыни тұрғыдан ойлау тәжірибесі қажет болады. Кез келген адам соған дағды қалыптастыруы шарт.
Кез келген жанды жалған ақпарат ағынынан қорғауға арналған құралдардың бірі – сыни тұрғыдан ойлау. Кең мағынада алғанда, сыни тұрғыдан ойлауды дәлел мен фактілерді тексерусіз ештеңені қабылдамай, бәріне сенімсіздікпен қарау туралы көзқарас деп түсінуге болады. Жүйелі күмән әдісі XVII ғасырда француз ойшылы Рене Декарттың философиясына негіз болды, ал қазіргі ХХІ ғасырда ол жаңа құндылыққа ие болғаны сөзсіз.
Сыни көзқарасқа ие болу – жалпы үшін қажетті шарт. Ол үшін алдымен не болып жатқанын түсінуге көмектесетін әдістер мен амалдар қажет. Алдымен дереккөздерді тексеруден бастау керек.
Екінші қадам – ұсынылған ақпараттың өзіне қайшы келетінін не келмейтінін талдау. Мазмұн оған жатқызылған дереккөзге қаншалықты сәйкес келеді? Көбінесе ақпараттағы қайшылық оның сенімсіздігін білдіреді. Сондықтан қорытындылау логикасына назар аударған жөн.
