Фейк тек жаңалықтарға ғана қатысты емес, ойдан құрастырылған фотосуреттер, видеолар, аудиомәтіндер, керек десеңіз, белгілі бір жобалар да фейк болуы мүмкін. Мысалы, ұшақпен егістікке дәрі шашып жүрген ұшақтың видеосын «қазақтың даласына вирус шашып жүр» деп шығарып алғандар болды. Ол ұшақ қазақтың даласында ма, әлде Италияда ұшып жүр ме, салыстырып қарауды ойлай бермейді. Америкалық азамат Элизабет Холмс бір тамшы қан арқылы адамның бүкіл диагнозын анықтауға болатын құрылғы ойлап таптым деп, жылдар бойы өтірік жобасымен қаншама инвесторды алдаған. Табыстың астында қаламыз деп ойлаған бизнесмендер Элизабеттің компаниясына қаржы құя берген. Соның арқасында Элизабеттің құрған компаниясы миллиардтаған доллар табыс тапқан. Күндердің күнінде бір тамшы қан арқылы диагноз қойылмайтыны әшкере болып, Элизабет Холмс түрмеден бір-ақ шықты. Жалған ақпараттарға сеніп қалып, зардабын тарту біздің қоғамда да жиі кездеседі. Сондықтан ақпаратты таратпас бұрын оған сыни көзбен қарап, анализ жасай білген абзал.
Жалған ақпарат таратушылар заңмен қудаланатынын жақсы біледі. Ал қарапайым ақпарат тұтынушы Қазақстанда Stopfake.kz, Factcheck.kz сайттары жұмыс істеп тұрғанын білген жөн. Мұның бәрі медиасауатқа тіреліп тұрған соң, 9-11 сыныптарға арналған Медиа және ақпараттық сауат оқулығы енгізілуі мүмкін. Қазір сараптамадан өтіп жатыр.
Дайындаған Б.МҰРАТҚЫЗЫ
