Жақында Созақ, Бәйдібек, Төлеби аудандары мен Түркістан қалалық әкімдіктерінен құралған арнайы делегация Қытай Халық Республикасына тәжірибе алмасу сапарымен барып қайтқан болатын. Біз осы делегация құрамында болған кәсіпкер, Созақ аудандық мәслихатының депутаты Жәдігер ӘЛІБЕКОВПЕН телефон арқылы хабарласып, сапар жайлы аз-кем сұхбаттасқан едік.
– Жәдігер Амангелдіұлы, Түркістан облысы Қытаймен нақты қандай бағытта әріптестікті күшейткелі жатыр? Сапар аясында қандай келісімдер жасалып, қандай құжаттарға қол
қойылды?
– Мемлекет басшысының түрлі деңгейдегі әкімдерге шағын және орта бизнестің өрісін кеңейтіп, халықтың әл-ауқатын көтеруді міндеттегенін білесіз. Халықтың әл-ауқатын көтеру – жаңа жұмыс орындарының ашылуымен өлшенетіндігі белгілі. Облыс әкімі Дархан Сатыбалды осыған орай аудан-қала әкімдерін, ауылдық жердегі шағын кәсіп иелерін Қытайға жіберіп, олармен тәжірибе алмасып, инвестиция тартуға мүмкіндік жасап жатыр. Бұған дейін ауыл, аудан әкімдері мен ауылда жүрген кәсіпкерлердің осылай шетелге шығып, іс-тәжірибе алмасқанын естіп пе едіңіз? Ұсыныс түскенде, Қытайға сапарлап барып, олардың кәсіпкерлік жұмысын өзіміз зерттеген жөн деп түйсіндік. Ойымыз алдамапты, біз Қытайдың шағын зауыттар жәрмеңкесіне тап болдық десек, сөзіміз жалған болмас. Оларда өндіріске қатысты мынадай тәмсіл бар екен: «Қаланы тауарыңмен толық қамтамасыз етем десең, ауылдан баста. Ауылда кәсібіңді бастау үшін бірден үлкен өндіріске соқтықпа, там-тұмдап ісіңді ілгері жүргіз!». Олардың кәсібіңді ауылдан баста дегені әр үйде шағын өндіріс цехы бар екенін меңзегені деп түсіндік. Үлкен қалаларды айтпағанда, ауылдағы аядай ғана өндіріс орындарынан өндірілген өнімдер жер жүзіне жөнелтіліп жатыр.
Сапар барысында Хэнан провинциясында, Чженчжоу және Иу қалаларында болып, ондағы қабырғаларды оқшаулауға арналған көбік шығаратын зауыт жұмысымен, пластикалық шыны, қорап, банка, қаптама шығаратын зауыттың тыныс-тіршілігімен, салфетка, орама, қағаз бен кір жуғыш ұнтақ, сабын шығаратын зауыттың қызметімен және тоқыма өндірісімен шұғылданатын «Lanswe» кәсіпорнының өндіріс үдерісімен таныстық. Әр компанияның құрылу тарихынан, заманауи жетістіктерінен хабардар болдық. Қолға алынған жобалардың ауқымдылығы да ерекше. Жоғарыда айтқанымыздай, көпшілігі – әлемдік нарықта қызмет көрсетіп жатқан өндіріс орталықтары. Жалпы, бәсекеге қабілетті болу – Қытай кәсіпорындарының басты мұратына айналғандай. Қай істің барысымен таныссақ та, оның ар жағында өз тұтынушысына талапқа сай өнім ұсыну, сапаны жақсарту идеясы көрініс тауып жатқандай әсер қалдырады.
Біз барған өндіріс орнының иелері алдағы уақытта Түркістан облысына келетін болды. Сол кезде олармен екіжақты келісім түзіледі.
– Олардағы шағын зауытты Қазақстанға әкеліп орнату бізге қаншалықты тиімді? Кәсіпкер ретінде сізді не қызықтырды?
– Әрине, олардың кез келген зауытын елге әкеле беруге болмайды. Алдымен шикізатын зерттеп, өнімді алатын тұтынушыны да бағамдау маңызды. Осы жағын ескере отырып, аз адамның күшімен мол өнім шығаратын әрі халықтың күнделікті тұрмысына қажетті тауар түрін өндіретін цехтың құрылғысын әкеліп орнатқан оңтайлы деп шештік. Яғни алдағы уақытта тұрмысқа қажетті жиһаз түрлерін жасауды қолға алғалы отырмыз.
– Бізде қойдың жүні мен терісі тым арзан сатылады. Өзіңіз көрген Қытайдан осы жүн, тері өндіретін шағын цехты әр ауылда орнатып, іске қосса, мал баққан ағайынның да әлеуметтік жағдайы көтерілер ме еді…
– Әрине, соны жүзеге асырсақ, ауыл тұрғындарының табысы артып, баққан малының еті ғана емес, жүні мен терісі де пұл болар еді. Бізде қойдың жүнінен бөлек, мақта да өсіріледі. Демек, шикізаттан тапшылық жоқ деген сөз. Мәселен, мақтаны өңдеп, сүлгі шығаратын цех ашылса, ол кәсіпкер үшін тиімді емес пе?! Ал, қойдың жүні мен терісін не істейміз? Расында, оны өндіріп кәдеге жарататын цех орнату керек. Бұл бағытта көршіміздің мынадай бір тәсілін қолданған тиімді ме деп ойлаймын. Ол жақта қандай да бір өнім өндіруде бүкіл отбасы мүшелері ұйымдасып іс атқарады. Мысалы, Қытайда бір үйдің төрт баласы бар делік. Сол төрт бауыр бірлесіп кәсіп ашады. Үйдің кенжесі қойдың жүнін қырқатын станокпен қой қырқады. Онымен тете өскен үшінші бала қырқылған жүнді жуатын зауыттың иесі болады. Екінші ұл жуылған жүнді өңдейтін цехтың қожайыны, яғни жуылған жүннен жіп иіріп шығарады. Шаңырақтың тұңғышы өзінің шағын зауытында дайын өнімнен киім-кешек, шұлық шығарып, нарыққа шығарады. Міне, тәжірибе, үйренемін десеңіз, көршіміздің қолға алған әрекеті осындай. Айта кетерлігі, тұтынған заттың қалдықтарын да қайта өңдеп, басқа бір заттың өндірісіне пайдалануға да болады. Сондықтан да Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жолдауында айтылған шағын және орта кәсіпкерлікті дамытамыз десек, бізге осындай шағын цехтар мен зауыттарды әкелген әлдеқайда тиімді. Біз осылай бейқам жүре берсек, Абай атпақшы, көп нәрсеге «қолымызды мезгілінен кеш сермейміз».
– Әңгімеңізге рахмет!
Әңгімелескен Д.ТҰРСЫНҰЛЫ.
