Буллинг балалар мен жасөспірімдер арасында суицидтік мінез-құлықтың дамуына ықпал ететін маңызды себептердің бірі болып табылады.
Жүйелі түрде қудалау, қорқыту, физикалық немесе ауызша қорлауды қамтитын қорқыту үмітсіздік пен суицидке әкелетін ауыр психологиялық және эмоционалдық салдарға әкелуі мүмкін. Буллинг құрбандары депрессия мен суицидтік ойларды дамыту қаупін арттыратын дәрменсіздік, иеліктен шығару, өзін-өзі төмен бағалау және әлеуметтік оқшаулану сезімін сезінуі мүмкін.
Мамандардың пікірнше, қорқытушы балалар мен жасөспірімдер ұзақ уақыт бойы психологиялық күйзелістен, алаңдаушылықтан және құрбылары мен ересектердің қолдауының болмауынан зардап шегуі мүмкін. Олар өздерін қабылданбаған және жеткіліксіз сезінуі мүмкін, сондай-ақ ұят пен қорқыныш сезінуі мүмкін. Кейбір жағдайларда қорқытуды бастан өткерген балалар мен жасөспірімдерде өзін-өзі өлтіру туралы ойлар бұзақыны азаптаудан және кек алудан аулақ болуы мүмкін. Дегенмен, қорқытудың күрделі көп факторлы құбылыс екенін және қорқыту құрбандарының барлығы суицидке бармайтынын атап өткен жөн. Отбасының, достарының және мектептің қолдауына ие болу, сондай-ақ психологиялық қолдауға қол жеткізу және қорқытудың алдын алу және әрекет ету үшін тиімді шаралар сияқты факторлар суицидтік мінез-құлықтың даму қаупін айтарлықтай төмендетеді.
Жастар арасындағы суицидтің статистикасы
Жастар арасында суицидтің өсуіне қатысты статистика арнайы зерттеулер мен қоғамдық ұйымдардың мәліметтері негізінде қалыптасады. Соңғы жылдары әлемдік деңгейде, әсіресе, Қазақстанда жастар арасындағы өзін-өзі өлтіру фактілері едәуір артқанын көріп отырмыз. ҚР Статистика агенттігінің деректері бойынша, 15-29 жастағы жастардың арасындағы суицид деңгейі 100 мың адамға шаққанда 12-15 жағдайды құрайды. Бұл көрсеткіш, әсіресе, ауылдық жерлерде жоғары. Ауыл жастарының арасындағы суицидтің себебі көбіне әлеуметтік және экономикалық қиыншылықтарға байланысты.
Жастар арасында суицидтің өсуіне ықпал ететін көптеген факторлар бар. Олардың ішінде әлеуметтік желілер мен интернеттің, жастардың психоэмоционалдық жағдайы, отбасылық қарым-қатынастар, мектептегі қысым және болашаққа деген үрей де бар. Соңғы жылдары жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, әлеуметтік желілерде жастар арасындағы жалғыздық сезімі мен жатсыну деңгейі едәуір артқан. Бұл, әсіресе, интернеттің жастардың өміріндегі рөліне байланысты.
Қазақстанда жастардың 48 пайызы өздерін жалғыз сезінеді, бұл көрсеткіш әсіресе, мегаполистерде жоғары. Психологиялық қысым мен күйзеліс деңгейі де өскен. Студенттер арасында өткізілген зерттеулер нәтижесінде, респонденттердің 60 пайызға жуығы психологиялық стресс пен психологиялық ауыртпалық тәжірибесін бастан өткеріп жүргенін мойындады. Сонымен қатар, психологтардың консультацияларына жүгінген жастардың көбі отбасылық мәселелерді, білім беру жүйесіндегі қысымды және әлеуметтік стрессті алға тартады.
Мектептер мен жоғары оқу орындарында психологиялық көмектің, ата-аналар мен мұғалімдердің жастармен дұрыс сөйлесуінің жеткіліксіздігі де суицид көрсеткіштерінің өсуіне әсер ететін факторлардың бірі. Жастардың пікірінше, оларды түсінуге, қолдауға және қорғауға арналған тиісті механизмдердің болмауы теріс әсер етеді. Студенттердің тек 20 пайызында ғана университетте психологиялық қызметке баруға деген ниет бар. Көптеген жастар психологиялық көмектің қажеттілігін сезінсе де, оған жүгінуге қорқады немесе түрлі кедергілерге тап болады.
Сонымен қатар, суицид көрсеткіштері гендерлік аспектісіне де байланысты. Ер балалардың суицид жасау қаупі жоғары. Олар көбіне агрессивті жандар болып, шешім қабылдауда эмоционалдық интеллектінің төмендігін көрсетеді. Қыз балалар арасындағы суицид фактілері, керісінше, көп жағдайда психологиялық қиындықтармен байланысты, ал оларға көмек көрсетуге байланысты шектеулер де кедергі болуы мүмкін.
Жастардың суицидін алдын алудағы маңызды факторалардың бірі — ақпараттық науқандар мен психологиялық семинарлардың өткізілуі. Олардың нәтижелілігі жастарды қоғамдағы мәселелер мен мүмкіндіктерді талқылауға тарту, психологтарға жүгінуге, бірге уақыт өткізу және біріктіруге мүмкіндік береді. Мысалы, өткізілген семинарлар барысында жастар өз проблемаларын ашып айтуға, көмек сұрауға және қолдау алуға дайын болатынын көрсетеді.
Суицид мәселесімен күресте әлеуметтік көмек жүйесін нығайту да аса маңызды. Психологиялық көмек орталықтарының көп болуы, түрлі тренингтер мен семинарлардың өткізілуі жастардың психоэмоционалдық жағдайын жақсартуға, олардың әлеуметтік ортада өзін-өзі жақсы сезінулеріне көмектеседі. Орталықтардың қызметін насихаттау мен жастардың қажеттіліктеріне сәйкес келетін бағдарламаларды жасау суицид көрсеткіштерін төмендетуге мүмкіндік берер еді.
Статистика бойынша суицид фактілерінің артуы — бұл күрделі әлеуметтік проблема, оған тек медициналық немесе білім беру саласымен шектелетін себептер емес, сонымен қатар мәдени, экономикалық, психологиялық және әлеуметтік факторлар жатады. Жастар арасындағы психологиялық қолдау мен әлеуметтік ақпараттың белгілі бір деңгейде қамтамасыз етілуі — еліміздің болашағының негізі. Әрбір жас адамның өмірі мен психологиялық күйі маңызды. Сондықтан, қоғам болып осыған жауапкершілікпен қарау — міндет.
