Ағылшынның fake сөзі бүгінде қолданысқа кеңінен еніп кетті. Яғни жалған, бұрмаланған, жаңылыстыру үшін жасалған нәрсені фейк деп атайды. Қазіргі ақпараттың көбі – фейк. Өйткені ақпарат та бизнес. Сондықтан ақша табу үшін фейк ақпарат ойлап табу әлдекімдерге өте тиімді. Мысалы, әлеуметтік желілерде «Вакцина алған соң өліп кетті», «Вакцина алғандар ұрпақсыз қалады екен. Қарсы шығайық!», «Бұл не масқара! Таратайық», «Ұшақпен вирус шашып жүр», «Вакцина салған жеріне магнит жабысып қалды» деген тақырыптағы сілтемелерді еріксіз басасыз. Осылайша ақпараттың оқылымын арттырасыз әрі жалған ақпарат таратушылардың қаржы табуына «көмектесесіз». Ешқандай дәлелденбеген ақпараттарға имандай сенудің арты вирустың өршіп, үшінші толқынына әкеліп соққанына куә болып отырмыз. Ал мұның ең үлкен зияны – вакцинаны жақтайтындар және вакцинаға қарсылар болып халықтың екіге бөлінуі.
Кейде «қытайлар жерімізге рұқсатсыз кіріп жатыр, жол бермейік» деген мағынада тарайтын ақпараттар да жүреді. Оған «арыстандай ақырып, өлі әруақты шақырып» дайын тұратын «патриоттар» реакция білдіріп, дәл қазір көшеге шығып кеткісі келеді. Өтірік ақпаратқа сеніп, мемлекетін төңкеріп тастаған елдер бар екенін тарихтан жақсы білеміз. «Қарусыз майдан қандай болады?» десеңіз, қарусыз майдан – осындай: жалған ақпарат ойлап табу арқылы қоғамды билеу, ықпал жасау, баю. Мысалы, АҚШ-та фейк ақпараттар халықтық сипат алып, президенттерді тақтан, шенеуніктерді тұғырдан тайдыруға дейін барады. АҚШ президенті Байденнің өзі фейк ақпараттың құрбанына айналды. Қарсыластары ол туралы неше түрлі жалған ақпарат таратып, қоғамда жағымсыз бейнесінің қалыптасуына ықпал етті. АҚШ-тың оған дейінгі президенті Дональд Трамп та президент болып сайланар кезде фейк жаңалықтардан зардап шекті. Ол жақта фейк ақпарат жасап, таратумен айналысатын арнайы агенттіктер жұмыс істейді. Сәйкесінше, оларды қаржыландыратын ұйымдар да бар.
Дайындаған Б.МҰРАТҚЫЗЫ
