Жалған ақпаратты шектеудің астарында не бар?

Соңғы уақытта YouTube-тың коронавирус, вакцина туралы шындыққа негізделмеген контентті жарияламай, бұғаттап отыратынын көріп жүр­міз. Бұл, әрине, құптарлық. Алайда бұл мә­селені басқа қырынан қарап көрейік. «Жал­ған ақпарат» деген желеу­мен жа­салған бұл әрекеттер сөз бостан­дығы мен еркіндігін шектеу болмай ма?

Жақында осындай дауға қал­ған Ресейдің екі немістілді арнасы бұғатталды.

Ресейдің RT мемлекеттік медиакомпаниясы басқаратын арналар қалпына келтірілмесе, Ресей тарабы елде YouTube платформасының жұмысын шектейтінін айтып, талап қойған. Бұл Ресейдің жалған ақпаратқа қатысты алғашқы айыпталуы емес. Осыған дейін Facebook вакцинаға қатысты жалған мәлімет таратқан көптеген ресейлік парақшаларды жойғаны белгілі.

Әлбетте, жалған ақпаратпен күре­су қарқынды жүріп жатқаны қуан­тады. Алайда осыған дейін саяси ойын­дардың қақ ортасында жүрген, онсыз да сенімнен айырылған Facebook-тің кез келген әрекетін сұраққа алу заңды болар. Бұл қадамның да көпшілік білмейтін саяси астары бар ма деген күмән сейілмей тұр. Мәселе жалған ақ­­паратқа жол беруде емес, оның жал­ған екенін анықтайтын тараптың се­нім­нен шығып қалғанында болып тұр.

Ресейден бөлек, Аустралияның Sky News Australia YouTube арнасы да індеттің барына күмән келтіремін деп жеті күнге жазаланған. Google да климаттың өзгеруіне қатысты ғылыми дәлелденбеген, оны жоққа шығаратын контент жарық көрмейтінін хабарлады. Мұның барлығы қоғамда фейк, яғни жалған ақпараттың таралуын азайтуға тиіс.

Дегенмен, қабылданған бұл шешімдер қаншалықты тиімді, әділ? Бәлкім, қандай ақпараттың шығу-шықпауын анықтауды бизнес иесіне емес, сырттан құрылған, еш тараптың мүддесін қорғамайтын, тәуелсіз ұйымға тапсыру керек болар. Біздіңше, ең дұрысы сол. Бірақ әлемдегі барлық дерекке иелік етіп отырған Facebook, Google cекілді алып компаниялар өзгелерді өз жұмысына араластырсын ба? Осыған дейін біз туралы барлық ақпаратты біледі деп қорыққан желілер енді біздің не көріп, не оқитынымызға дейін таңдай алады.

Бұл алпауыт технологиялар біртіндеп бір мемлекеттің деңгейінде идеология жүргізіп, ықпал ете алатындай күшке ие болмасына еш кепіл жоқ. Сол себепті оқырманға ақпарат тұтынуда бір ғана дереккөздің, желінің жаңалығымен шектелмей, жан-жақты зерттеп, оқып барып, сараптай алатындай деңгейге жетуді, жаңа медианы дұрыс тұтыну дағдыларын барынша үйрету маңызды.