Көпшілікте үрей тудыратын, жаңылдыратын ақпараттарды кім қандай мақсатта таратады? Қандай жауапкершілік көзделген? Осы және өзге де сұрақтардың жауабын білу үшін мамандармен тілдесіп көрдік.
Factcheck.kz сайтының бас редакторы Думан Смақовтың айтуынша, жалған ақпарат Telegram мен WhatsApp желісінде жиі тарайды. Әсіресе туысқандар, достар, сыныптастар отыратын чаттарда тексерілмеген ақпарат таратылып жатады. Ал Facebook қазір орыс немесе ағылшын тіліндегі күдікті ақпараттарға «жалған ақпарат болуы мүмкін» деген белгі қоятын болған. Youtube жалған ақпаратты өшіріп тастауға тырысады.
«Көбінесе «Сіздерді өлтірейін деп жатыр», «Вакцинаға сенбеңіздер», «Вакцина зиян» деген сынды адамның психологиялық-эмоционалдық жағдайына әсер ететін ақпараттар өте жиі тарайды. Былтырдан бері «Коронавирусты Чарльз Либер деген адам ойлап тапқан», «Адыраспан коронавирустан емдейді», «Қойдың майы коронавирусқа ем», «Ұшақпен у шашып жатыр», «Бірінші тоқсан біткеннен кейін балалардың бәрі онлайн оқуға көшеді екен, себебі мектепте әдейі коронавирус жұқтырады екен» деген жалған ақпараттар көпшілікті жаңылдырып келеді», – дейді ол.
ҚАЛАЙ ТЕКСЕРЕМІЗ?
Factcheck.kz сайтының бас редакторы ақпараттың жалған, не рас екенін арнайы мамандар ғана емес, кез келген ниетті адам тексере алатынын айтады.
«Бірінші, ресми органның ақпарат көздерін қарау керек. Себебі кез келген атқарушы органға өзі, туыстары жұтатын ауаны, ішетін суды улау тиімсіз. Егер ол коронавирусқа қатысты ақпарат болса, Денсаулық сақтау министрілігінің ресми сайты, coronavirus2020.kz, factcheck.kz сайттарын оқуға болады. Әсіресе қарапайым тәсіл – Google желісінен іздеп, салыстыру. Алайда бұл жерде де жалған ақпарат таратушылар болуы мүмкін екенін естен шығармау керек» деп ескертеді Думан Смақов.
