Бір тарапқа ғана жығылу – журналистикалық принципке қайшы
– Әсіресе Ресейде жалған ақпараттар жиі қолданылады деп жатады. Не себептен деп ойлайсыз?
– Бұл сұрақты саяси тұрғыдан қарастырсақ болады. Ресей билігіне тиесілі бұқаралық ақпараттық құралдар, билікке тиесілі медиалар Батысты жеккөрінішті көрсету үшін, сондағы ғылыми жаңалықтарды жоққа шығару үшін әдейі жалған ақпарат таратады. Кейде әдейі бұрмалаулар да жасайды. Мысалы, Пфайзер вакцинасынан Америкада бір адам зардап шексе, ол тіпті Пфайзерден емес, өзінің денсаулығының нашарлығына байланысты екпе салғаннан кейін кері әсері болып құлап қалса (бірақ ол тірі), Ресейде оны: «Ойбай, Пфайзер салғаннан бір адам бірден құлап қалды, артынан он адамнан да осындай белгі байқалды», – деп өршітіп, басқаша көрсетеді. Яғни, бұл – ақпараттық соғыстың қырғиқабақ түрі ғой.
Айта кететін нәрсе, қазақстандық сайттардың біршамасы ресейлік ақпарат көздеріне сілтеме жасайды. Біздегі сайттардың басты проблемасы да – осында. Ресей медиакеңістігінен шыға алмай жатады, бір ғана дереккөзіне сүйенеді. Бұл журналистикалық принципке қайшы ғой, өзіңіз білесіз. Кез келген оқиға жөнінде ақпараттарды берерде екі тараптың да жағдайын қамту керек. Бір тарапқа ғана жығылу – оқырман, аудитория алдындағы жауапсыздықты, немқұрайдылықты білдіреді.
– Дүниежүзі бойынша және елімізде жалған ақпараттарды анықтау жолы қарастырылған ба? Қалай анықтауға болады?
– Кез келген түйткілдің шешімі бар. Құқық бұзылғанда заңға, денсаулықтан ақау шықса медицинаға жүгінеміз. Сол сияқты жалған ақпаратты да анықтайтын ресурстар қарастырылған. Мысалы, фотоға қатысты ақпарат сенімсіздеу болса, оның геолокациясын анықтап көріңіз. Фотошоп жасалғанын да анықтайтын бағдарламалар көп. Тексеру құралдары видокөріністің қай тұсы мантаждалғанын, қай тұсы кесілгенін айқындап бере алады. Өзіміз қолданып жүрген «Гугл», «Яндекс» арқылы да көп шындыққа көз жеткізе аламыз.
– Қандай сақтық шаралары жасалуы керек?
– Ол үшін ең әуелі ақпаратты филтрлеп оқуды әдетке айналдыру қажет. Түрлі шоулар мен сахна жұлдыздарының өмірінен гөрі еліміздегі инфляцияның деңгейін біліп отыру әлдеқайда маңызды емес пе? Қорғану амалдары әртүрлі. Журналистер қауымы медиасауатты арттыратын, шындық пен жалғанды ажыратуға бейімдейтін курстарға барғаны жөн. Қарапайым халық өзі үшін іріктеп оқып, ең қажетті деген дүниені ғана таратуға дағдыланса, бұл мәселе өздігінен шешілер еді. Маңыздысы, эмоцияға берілмеген дұрыс. Эмоцияға бой алдырғанда жалған ақпаратты ажырату функциямыз көлеңкеде қалып қояды.
– Әңгімеңізге көп рақмет!
Сұхбаттасқан М.РАЙЫМБЕКОВА
