Тәуелсіз журналист Халима Тәжіқұл фактчекинг жасау үшін сол айтылған деректерді, мәліметтерді тексеретінін айтады. Тексерудің өз тәсілдері бар. Оның айтуынша, Қазақстанда фактчекерлерді даярлайтын курстар өтіп жатыр. Курсқа қатысқандар тәсілдерін, механизмдерін біліп шығады.
Сосын қоғамда, ел арасында манипуляцияға толы дүниелер тарап жатады. Соларға фактчекинг жасап отырады. Бізде көп жағдайда «журналистер фактчекинг жасамайды, оны білмейді» деген сын айтылып жатады. Бірақ журналистер жариялайтын материал әлі жарық көрмеген болса, онда фактчекинг жасамайды, ол кезде верификация жасайды. Бізде осы екі нәрсені шатастырып жатады. Фактчкинг деген жарияланып қойған, жарық көріп қойған мәліметке, дерекке жасалады. Ал верификация әлі жарық көрмеген деректерді тексерудің тәсілі», – дейді Халима Тәжіқұл. Маманның айтуынша, фактчкинг кезінде тексеруге болатын және тексеруге болмайтын ақпараттар болады.
Мысалы, біз деректерді, мәліметтерді, видео және фото, түрлі тұлғалардың мәлімдемелерін тексере аламыз. Оған фактчекинг жасалады. Ал біреудің жеке пікірі, көзқарасы болса, сонымен қатар WhatsApp желісінде тарайтын аудиожазбаларға фактчек жасай алмаймыз. Өйткені оны таратқан адамдың аты-жөні айтылмайды, фактілер келтірілмейді. «Ал нақты тексеретін нәрселер: деректер, мәліметтер, мәлімдемелер және фото-видеолар. Видеода адамдардың түр-тұлғасы, оқиға болып жатса, оқиғаның орналасқан жері сияқты визуализациясы көрініп тұрады ғой, сондықтан оған фактчек жасауға болады. Фотоларды монтаждауы мүмкін, қиылуы мүмкін, бір адамның денесіне басқа адамның басын қоюы мүмкін, сондай фотоларды тексеріп, жасалған фото екенін анықтауға болады.
