Қаржы пирамидалары мәселесі Қазақстан үшін жаңалық емес екені анық – көптеген ТМД елдері сияқты Қазақстан да алаяқтық схемаларымен сонау 1990 жылдары танысқан болатын.
Алғашқы қазақстандық пирамидасы «Смагулов и К» деп аталды. Бастапқыда Нұрлан Смағұлов есімді азамат (Astana Group құрылтайшысы Нұрлан Еркебұланұлы Смағұловпен шатастырмау керек) заңды бизнеспен айналысқан, бірақ қаржылық қиындықтар оны алаяқтыққа итермелеген көрінеді. Бұл туралы zhasalash.kz-ке сілтеме жасаған 4tagan.kz ақпарттық агенттігі хабарлайды. Нәтижесінде ресейлік «МММ» схемасы бойынша әрекет еткен кәсіпкер 35 мың салымшыны алдаған. Қазақстандағы пирамидалық белсенділіктің жаңа шарықтау шегі 2010-2013 жылдары болды — сол кезде азаматтар Сергей Мавродидің «MMM-2011» депозиттерін қосқанда шамамен 767 миллион теңге (5 миллион доллар) жоғалтты.
Уақыт өте келе алаяқтардың көзқарастары өзгерді — олар әлеуметтік желілер мен мессенджерлерді көбірек пайдалана бастады. 2019 жылдың күзінен бастап Қазақстанның әлеуметтік желілерінде «Гарант 24 ломбард», «Выгодный займ» және т.б. қаржы кеңселері туралы агрессивті жарнамалар пайда болды. Компаниялар қазақстандықтардан көліктер мен пәтерлерді нарықтық бағадан 20 пайызға жоғары бағамен бөліп төлеген. Алайда, мәміле заңды түрде тіркелгеннен кейін «сатып алушылар» із-түзсіз жоғалып кеткен. Сонымен қатар, «Гарант 24 ломбард» жылдық 30-40% дейін депозиттер қабылдады. 2020 жылдың ақпан айында What’sApp мессенджерінде «Котел» немесе «Қара касса» деп аталатын интернет-ойын тарады. Жасампаздар арнайы есепшотқа ақша аударуды және өздерімен бірге тағы екі қатысушыны алып келуді ұсынып, жүз мың теңгеден астам ақша алуға мүмкіндік берді.
Көптеген қаржылық пирамидалардың айрықша ерекшелігі олардың трансұлттық сипаты болып табылады. Мәселен, 2018 жылы Алматы қалалық Ішкі істер департаментінің сұрауы бойынша Павел Крымов Мәскеудің Шереметьево әуежайында ұсталды. Ол негізін қалаған Questra World және Atlantic Global Asset Management сияқты пирамидалық схемалар Беларусь, Украина, Ресей және Қазақстанда жұмыс істеді. Дәл осындай жағдай зергерлік сауда атын жамылған B2B Jewelry компаниясында да орын алды – пирамида 2019 жылы Украина аумағында дүниеге келген, бірақ тез арада Ресей мен Қазақстанда филиалдарын ашқан.
