Ең алғаш қаржы пирамидасы бір ғасыр бұрын, яғни 1920 жылы АҚШ-та құрылған деседі. Оған дейін де алаяқтық айла-тәсілдер болғаны анық, бірақ алаяқтық әрекетті білдіретін ұғым ретінде тарихта қалғаны осы – «Понци схемасы». Бұл туралы zhalagash-zharshysy.kz-не сілтеме жасаған 4tagan.kz ақпарттық агенттігі хабарлайды.
Қысқаша баяндасақ, Бостонда тұратын Чарльз Понци есімді азамат БАҚ арқылы өзінің фирмасына жарнама жасап, инвесторларға салған әрбір 1000 долларын 3 айдан кейін 1500 доллар етіп қайтарып отырған. Әрине қайтаратын қаржы да инвесторлардан жиналғаны түсінікті. Бірнеше айдан соң алаяқтың өзі тұтқындалып, фирмасы банкрот деп танылды. Тұтқындалған кезде Понцидің фирмасының банктегі шотындағы қаржы көлемі 4 млн. доллар болса, берешегі 7 млн-нан асып түсіпті.
Содан бергі аралықта «Понци схемасы» әбден жетілді деуге болады. Оның алуан түрі Қазақстанда да аз емес. Мәселен, Ішкі істер министрлігінің дерегіне сенсек, 2019 жылдың 8 айында «Қаржы пирамидасын құру мен басқару» бойынша 14 қылмыстық іс қозғалған. 2017 жылы Қылмыстық кодекстің 217-бабымен 63 іс қозғалып, жұрт 6,341 млрд теңгеден астам шығынға батқан. 2018 жылы қозғалған қылмыстық істер қатары 103-ке жетіп, шығын көлемі 1,863 млрд теңгені құрады. Жалпы 2017-2019 жылдары қылмыстық істерден халық 8,3 млрд теңгеден астам ақшасынан айырылған. Алайда тергеу амалдарының нәтижесінде бұл соманың 400 млн-сы, яғни 5 пайызы ғана иелеріне қайтарылған.
Ақпан айының соңғы аптасында қаржы пирамидаларының әрекеті елімізді дүр сілкіндіргені белгілі. Алдын ала деректер бойынша «Гарант 24 Ломбард», «Estate Ломбард» және «Выгодный займ» компанияларына ақша салған 2 мыңнан астам адам 5 млрд 411 млн теңгеден айырылған.
