1. Тобыр қалай пайда болады: психологиялық аспектiлерi.
«Тобыр» терминi әлеуметтiк психологияға XIX ғасырдың соңы — XX ғасырдың басында жұмысшылардың эксплуататорларға қарсылығы кезiнде енген едi. Ғылыми анықтамада «тобыр» — «өздерiнiң ортақ мүддесiн толығымен түсiне бiлмейтiн, тiптi арасында болатын қарама-қайшылықты эмоциялық жағдайымен және басқалардың көз тiгуiмен қанағаттандыратын адамдар жиынтығы» деп берiледi. Өз еңбегiнде Г. Лебон «Тобыр жел көтерiп, ұйытқытып, сосын жан-жаққа шашып тастаған жапырақтар сияқты» деп бейнелейдi. Олай айтылуының да бiрнеше себебi бар:
Тобырдың құрылымын қарасақ, оның алдымен ядросы пайда болады. Ол әдетте аз адамдардың, шағын топтың бастамасымен белгiлi бiр мақсатта құрылады. Нақты мақсаттары айқындалып, оны жүзеге асырудың механизмдерi жоспарланады. Бұл өз мақсаттарына жету үшiн ештеңеден тайынбайтын «агрессиялық тобыр» деген атаққа жақынырақ келедi. Олар өз идеяларын, оны қолдаған жақтастарын агрессиялық формада қолдап, оның кеңiнен етек алуына жағдай жасап отырады. Басында тәртiппен, жүйемен жұмыс iстеген ядро уақыт өте келе саны көбейiп, ендi стихиялық түрде жұмыс iстеуге көшедi де келесi стадияға өтедi.
Тобыр ядросы кеңiген кезде «иiрiм» процесi басталады. Бұл кезде ядро маңына тартылған тобыр мүшелерi өздерiнiң жаңа ақпараттарын ала келедi, ақпараттық майдан кеңейедi. Ядроға ендi бұрынғы агрессиялық әдiстерден бас тартуға тура келедi. Иiрiм процесi кезiнде пайда болған тобыр ендi «Қорқыныш тобырына» айналады. Жан-жақтан ақпараттың көптен түсуi, олардың нақты фактiге сүйенбесе де неғұрлым көп адамның таратуы тобыр арасында қорқыныш тудырады. Және әрбiр тобыр мүшесi қорқынышын жою немесе оны болдырмау мақсатында өзiмен пiкiрi келiспейтiн адамдарды қарсылас санай бастайды.
