«Баптай білсең — жер жомарт» дейді 78 жастағы кәнігі диқан нық сеніммен.
Жетпіс жастың жотасына шыққан кәнігі диқан, қазыналы қария Әжібай Сабуровтың есімі бүкіл Түлкібас өңірінің жұртшылығына кеңінен танымал деп айтсақ әрине, артық айта қоймағанымыз. Зейнетке шыққанына жиырма жылдан асып кетсе де денсаулығын күйттеп, үйінде жылы көрпеге оранып жатпай күні бүгінге дейін еңбектен қол үзіп көрмей өзінің іскерлігімен, еңбекқорлығымен кейінгі ұрпаққа үлгі-өнеге көрсетіп келе жатқан ол кісіні қалай мақтасаң да жарасады. Өйткені, табиғаты өзге жерлерден өзгешелеу, таулы бұл аймақта көктем кеш шығатындықтан мұнда көкөніс, бақша дақылдарын өсіру тиімсіз деген кейбір сыңар езу, қаңқу сөздердің аузына құм құйып, соңғы жылдары ата кәсібі – диқаншылықпен мықтап айналысып, Түлкібастың дәмі тіл үйірер қауын-қарбызын күтіп-баптап өсіріп, одан үлкен нәтижелерге қол жеткізіп келе жатқаны баршаға аян.
2021 жылы өзіне қарасты үш гектар жерге қарбыз өсіріп, оның 20 тоннасын Ресейге, көршілес Тараз қаласын өткізіп, адал еңбегінің жемісін көрген ол кісі биыл да осы үрдісінен жаңылмай шатырын егіс алқабына тігуге сақадай-сай әзір болып тұр.
— Алла бұйыртса мамыр айында өзіме тиесілі он гектар жерге қызанақ, қияр, болгар бұрышы, баклажан, келімдәрі секілді көкөніс түрлері мен сұрыптары әр түрлі қауын-қарбыз өсіруді де қолға алғалы отырмын, — дейді Әжібай ақсақал нық сеніммен. — Бұл дақылдардың ұрықтарын қазір үйімнің ауласындағы жерге пленка орнатып, соған егіп қойдым. Олардың жалпы саны 20 мыңға жуық, сұрыптары да алуан түрлі. Көкөністердің дәндері арнайы жұмсақ стақаншаларға себілген. Ол стақаншаларға толтырылған топырақты әбден тазалап, майда торда сүзгіден өткізіп, көп жылғы тезектің қиымен араластырып қоюды да ұмытқан жоқпыз. Ұзақ жыл сақталған тыңайтқыш есебіндегі қи көшеттердің тез көктеп кетуіне себепкер болады. Әлгі дәндерден көктеп шыққан көшеттердің бойы 10-15 сантиметрге жеткенде қондыруды бастаймыз. Көшеттерді арнайы жабылған пленкаларда алдымен өсіріп алмаса Түлкібастың суық ауа-райына бірден көндігіп кетуі қиындау. Оның үстіне бұл өңірдің ағын сулары негізінен таудан, бұлақ-бастаулардан басталатын болғандықтан жаңа көктеп шығып келе жатқан көшеттердің тамырын қиып, тіпті шірітіп жіберуі де әбден мүмкін. Қанша дегенмен ауа-райына сенім жоқ қой. Азанда кешке күн қатты суытатындықтан көшеттерді ызғар желдің ұрып кетуі де ғажап емес. Сол себепті пленка ішінде емін-еркін өскен көшеттер онша-мұнша суықты елемей жылдам әужалып кетеді. Шамалауымша мамыр айында анау айтқандай табиғат өзінің тосын мінезін көрсете қоймас деген ойдамын. Қауын-қарбыз егуді де мамыр айынан бастаймыз. Оларға да кәдімгі жылыжайда пайдаланатын технологияны қолданамыз ба деп отырмыз. Ал, бұл жақта түн салқын болатындықтан көкөніс пен бақша дақылдарын тек күндіз ғана суғаруды қолға аламыз.
Жоғарыда айтылған көкөністерден бөлек биыл Түркіменстаннан арнайы әкелінген «Боз», «Найман» деп аталатын жүгерілердің де тұқымын себуді жоспарлап отырмын. Ол пісіп, жемісін берген кезде сапасы кәдімгі бидайдан жоғары болмаса кем болмайды екен. Одан нан да жауып алуға болады. Бір сөзбен айтқанда, алда атқарар жұмыстарым жетерлік, бұдан басқа да жоспарларым аз емес. Әрине, бәрін де уақыт көрсетеді. Бұл жұмыстың бәрін өзім атқармаймын ғой, отбасыммен бірлесе жұмыс істейтін боламыз. Менің осы Түлкібаста диқаншылықпен қоса мал шаруашылығымен айналысып жүргеніме де он шақты жылдың жүзі болып қалыпты. Бірақ, бір өкінішім, осы аралықта жастардың диқаншылықта бой көрсетпеулері. Олар егіс алқабына ынталана келіп, осы кәсіпке шынайы түрде қызықса, қолымыздан кетпенімізді алып жатса — жастарға өзімнің өмірлік іс-тәжірибемді молынан үйреткен болар едім ғой…
Бәрін айт та, бірін айт дегендей, бізді де қашанғы жүре береді дейсің? Денсаулық сыр берсе, қолдан күш кетсе амал жоқ бәрін де қоямыз ғой. Дегенмен, менің алға қойған мақсатым – жастарды диқаншылыққа баулу, жер-ананы күтіп-баптауға шақыру. Сонымен қатар, Түлкібаста қауын-қарбыз өспейді дегендерге нақты іспен тойтарыс беру,-деп 78 жастағы қимылы жылдам, жүрісі ширақ Әжекең әңгімесін аяқтады. Ал, біздің бұған қосарымыз, Түлкібас ауданы ауылшаруашылық бөлімінің жылда ұйымдастыратын «Алтын күз» байқауының әлденеше дүркін жеңімпазы атанған Әжібай ағамыздың биыл да сол үздіктер қатарынан орын алатынына шүбәміздің жоқтығы ғана.
«Аман болыңыз, әрқашанда жастарға үлгі-өнеге көрсете беріңіз. Құдай қуат берсін, өзіңізге. Шаршамаңыз, шалдықпаңыз Әжібай аға!»- дейміз біз де ауданымыздың кәнігі диқаны жайлы жазып отырған мақаламызға соңғы нүктемізді қоя отырып…
О.КӨМЕКОВ.
